Terwijl de premiepotten voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid volgens cijfers van het UWV miljardenoverschotten bevatten, werkt het kabinet-Jetten aan ingrijpende versoberingen van de sociale zekerheid. De plannen zorgen voor grote onrust onder werknemers, vakbonden en deskundigen. In televisie-uitzendingen van Radar van AVROTROS en Vandaag Inside van SBS6 werden de gevolgen van de plannen uitgebreid besproken. In beide uitzendingen stonden de gevolgen voor werknemers, ouderen, gezinnen en arbeidsongeschikten centraal. De rapportage AVROTROS & Inside SBS 6 gepresenteerd door de presentatoren van Radar en Vandaag Inside bracht het onderwerp nationaal onder de aandacht.
Volgens de kabinetsplannen wordt de maximale WW-duur teruggebracht van twee jaar naar één jaar. Daarnaast verandert de opbouw van de uitkering ingrijpend. Waar werknemers nu nog per gewerkt jaar één maand WW opbouwen, wordt dit teruggebracht naar een halve maand per gewerkt jaar. Dat betekent dat iemand straks 24 jaar gewerkt moet hebben om nog recht te hebben op één jaar WW-uitkering.
Tijdens de uitzending van Radar werd uitgelegd dat de Werkloosheidswet bedoeld is als vangnet voor werknemers die buiten hun schuld hun baan verliezen. Werkgevers betalen hiervoor premies. Het systeem moet voorkomen dat werknemers direct in financiële problemen raken na ontslag of reorganisatie. Toch stelt het kabinet dat hervormingen noodzakelijk zijn.
Op de Dag van de Arbeid kwamen bijna 20.000 mensen naar Amsterdam om te protesteren tegen de plannen. Demonstranten riepen leuzen als “Actie, actie, actie” en “Wij gaan dat niet accepteren”. De aanwezigen spraken hun zorgen uit over stijgende vaste lasten, baanonzekerheid en het verlies van sociale bescherming.
Een van de aanwezigen was Ibrahim Dinsi. Hij verloor anderhalf jaar geleden na 25 jaar trouwe dienst zijn baan als glazenwasser bij een groot facilitair bedrijf door een reorganisatie. In Radar vertelde hij hoe zijn leven drastisch veranderde nadat hij in de WW terechtkwam. Hij zei dat hij zijn sportschoolabonnement moest opzeggen en zijn vierjarige dochter niet meer kon geven wat hij wilde geven. Volgens Dinsi daalde zijn inkomen van ongeveer 2600 à 2700 euro naar uiteindelijk ongeveer 1400 euro netto per maand. Hij omschreef zijn situatie als “survivallen”.
Radar liet zien dat de veranderingen niet alleen betrekking hebben op de duur van de WW, maar ook op de hoogte ervan. De eerste twee maanden van de uitkering zouden stijgen van 75 procent naar 80 procent van het laatstverdiende loon. Daarna blijft de uitkering 70 procent bedragen. Tegelijkertijd wordt het maximale loon waarover de WW wordt berekend verlaagd van 6617 euro bruto per maand naar 5293 euro bruto per maand. Werknemers met hogere inkomens krijgen daardoor minder uitgekeerd.
Volgens vakbond FNV zijn de maatregelen “onnodig en onmenselijk”. Vicevoorzitter Nine Kooiman verklaarde in Radar dat vooral jongeren en oudere werknemers zwaar geraakt worden. Een werknemer die acht jaar heeft gewerkt, zou straks nog maar vier maanden WW opbouwen.
Ook tweeverdieners zouden volgens de uitzending hard getroffen worden. Wanneer één inkomen na een jaar WW volledig wegvalt, kunnen gezinnen in financiële problemen komen. In de reportage werd benadrukt dat tweeverdieners vaak geen aanspraak kunnen maken op bijstand, waardoor zij mogelijk hun hypotheek niet meer kunnen betalen en gedwongen zouden kunnen worden te verhuizen.
Minister van Sociale Zaken Hans Vijlbrief verdedigde de plannen door te wijzen op het structurele personeelstekort op de arbeidsmarkt. Volgens de minister moet een kortere WW mensen stimuleren sneller een nieuwe baan te vinden. Vakbond FNV weerspreekt die redenering. In Radar werd gewezen op massaontslagen en regio’s waar passend werk moeilijk te vinden is.
De 64-jarige Guido Leebeek vertelde in de uitzending dat hij al bijna een jaar zonder werk zit. Ondanks sollicitaties lukt het hem niet om opnieuw aan de slag te komen. Hij vertelde dat hij aanvankelijk gesprekken kreeg zolang zijn leeftijd niet zichtbaar was op zijn cv. Nadat hij zijn geboortedatum toevoegde, bleven uitnodigingen uit. Volgens Leebeek willen werkgevers oudere werknemers niet aannemen, ondanks wettelijke regels tegen leeftijdsdiscriminatie.
Radar besteedde daarnaast uitgebreid aandacht aan de financiële reserves van de sociale fondsen. Werkgevers betalen premies voor werknemersverzekeringen zoals de WW en WIA. Deze premies komen terecht in aparte fondsen zoals het Algemeen Werkloosheidsfonds (AWF) en het Arbeidsongeschiktheidsfonds (AOF).
Volgens cijfers die in de uitzending werden genoemd, bedroeg het overschot in het AOF in 2025 ongeveer 39,8 miljard euro. Voor het AWF werd een overschot van 11,3 miljard euro genoemd. Het UWV verwacht volgens Radar dat deze bedragen verder oplopen naar respectievelijk 44,9 miljard euro en 15,8 miljard euro.
Belastingadviseur Cor Overduin noemde de situatie “onbegrijpelijk”. In Radar stelde hij dat jarenlang te hoge premies zijn geïnd. Volgens hem schrijft de Wet financiering sociale verzekeringen voor dat premies kostendekkend moeten zijn. Hij stelde dat de overheid via de premies miljarden extra ophaalt die vervolgens worden gebruikt om gaten in de Rijksbegroting te dichten.
In de uitzending werd uitgelegd dat de premie-inkomsten samen met belastinginkomsten op de overheidsbalans terechtkomen. Daardoor hoeft een deel van de overheidsuitgaven niet meer via belastingen gefinancierd te worden. Volgens Radar worden de overschotten mede gebruikt om te voldoen aan Europese begrotingsregels en te voorkomen dat het begrotingstekort boven 3 procent van het bruto binnenlands product uitkomt.
Cor Overduin bereidt naar eigen zeggen een massaclaim voor tegen de staat. Hij stelde dat sociale premies bedoeld zijn voor sociale verzekeringen en niet voor het opvullen van begrotingstekorten. Volgens hem functioneren de premies feitelijk als een extra belasting op arbeid.
In de uitzending werd daarnaast een uitspraak van minister Hans Vijlbrief aangehaald waarin hij zei dat de premies “werken als een belasting op arbeid die door werkgevers wordt betaald”.
Vakbond FNV stuurde inmiddels een ultimatumbrief naar het kabinet. De bond eist dat de plannen van tafel gaan. Gebeurt dat niet binnen twee weken, dan dreigen landelijke acties en stakingen.
Ook in Vandaag Inside op SBS6 kwam het onderwerp uitgebreid aan bod. Vakbondsvoorzitter Hans Spekman schoof aan tafel aan om de plannen te bespreken met onder anderen Johan Derksen.
Spekman verklaarde dat volgens hem “gewone mensen” geraakt worden door de plannen. Hij wees op werknemers met vaste lasten, hypotheken en gezinnen die door de kortere WW onzeker worden over hun toekomst. Ook sprak hij over arbeidsongeschikten die volgens hem langer moeten doorwerken terwijl hun uitkering wordt verlaagd.
Tijdens het gesprek noemde Spekman voorbeelden van werknemers die door reorganisaties of bedrijfsverplaatsingen hun baan verliezen. Hij verwees onder meer naar werknemers van een fabriek in Noord-Limburg die volgens hem winstgevend was maar toch naar Hongarije verhuisde om meer winst te maken voor aandeelhouders.
Johan Derksen verklaarde zich volledig achter de kritiek van Spekman te scharen. Hij zei dat mensen met een gewone baan en een normaal salaris na ontslag in grote stress terechtkomen omdat zij hun hypotheek mogelijk niet meer kunnen betalen wanneer de WW wegvalt.
Spekman stelde dat jonge werknemers volgens de nieuwe regels na acht jaar werken nog maar vier maanden WW zouden krijgen. Hij zei dat mensen hierdoor al zenuwachtig worden voordat zij hun baan verliezen, zeker in regio’s met hoge huren zoals Utrecht.
Daarnaast sprak Spekman over alternatieve financiële keuzes die volgens hem mogelijk zouden zijn. Hij verwees naar discussies over box 3 en winstbelasting voor bedrijven. Volgens hem bestaan er andere manieren om miljarden vrij te maken zonder te bezuinigen op sociale zekerheid.
Tijdens het televisiegesprek werd ook gesproken over de politieke verhoudingen in Den Haag. Spekman stelde dat het kabinet snel financiële keuzes heeft gemaakt om de begroting rond te krijgen en daarbij volgens hem oude bezuinigingsmaatregelen opnieuw heeft ingevoerd.
Verder kondigde hij aan dat vakbonden zich voorbereiden op collectieve acties en stakingen. Volgens Spekman is er binnen verschillende sectoren veel bereidheid om actie te voeren omdat werknemers zich ernstig zorgen maken over hun toekomst.
Aan het einde van de Radar-uitzending herhaalde de redactie nogmaals de kern van de plannen: werknemers moeten straks mogelijk 24 jaar werken voor één jaar WW-uitkering. Minister Hans Vijlbrief liet aan het programma weten dat een kortere maar aanvankelijk hogere WW-uitkering volgens het kabinet beter past bij het sneller begeleiden van mensen naar nieuw werk. Ook verklaarde hij dat hij de vakbonden heeft gehoord en met een nieuw voorstel wil komen om de gesprekken voort te zetten.
De volledige Radar-uitzending is vanwege auteursrechten alleen beschikbaar via de officiële link:
Radar aflevering via NPO Start
De discussie over de toekomst van de WW, de sociale fondsen en de begrotingskeuzes van het kabinet lijkt daarmee nog lang niet voorbij. Terwijl de overschotten in de fondsen oplopen en vakbonden zich voorbereiden op acties, groeit de maatschappelijke onrust over de vraag wie uiteindelijk de financiële rekening van het nieuwe beleid gaat dragen.■
